Romeinse wegen epigrafisch

Het bestaan van Romeinse wegen wordt vaak bevestigd door zogenaamde mijlpalen. Miliaria of mijlpalen zijn over het algemeen grote, ronde zuilen, tot drie meter hoog, die werden geplaatst op een vierkante basis. De oudste exemplaren dateren van de 3de en het begin van de 2de eeuw v. Chr. Zij werden toen nog niet iedere mijl geplaatst, maar stonden enkel op de belangrijke oriënteringspunten. Van de eerste eeuw v. Chr. tot aan het begin van de regering van Augustus is geen enkel exemplaar bekend. De grote massa van mijlpalen stamt uit de keizertijd, de periode dat het wegennet in de provincies werd uitgebouwd en vorm kreeg. In de loop van de 3de eeuw werden deze mijlpalen steeds kleiner en ook de kwaliteit van uitvoering ging achteruit. Meer dan 4.000 bleven er bewaard. Circa 700 mijlpalen zijn afkomstig van het gebied tussen de Pyreneeën, de Rhône en de Rijn. Hiervan bleven er een kleine 500 bewaard. Voorzichtige berekeningen ramen het oorspronkelijk aantal mijlpalen in de Gallisch-Germaanse provincies op zowat 30.000 exemplaren.

Een mijlpaal van de Via Augusta uit Navas de San Juan (98)

Het Museo Arqueológico Nacional in Madrid bewaart een mooi geconserveerde mijlpaal die betrekking heeft op herstellingswerken die keizer Traianus liet uitvoeren aan de Via Augusta. De Via Augusta is één van de belangrijkste Romeinse wegen van Spanje en liep van Gades (Cádiz) via onder meer Sevilla, Cordoba, Cartagena, Valencia, Tarragona en Gerona naar de Pyreneeën. De mijlpaal werd gevonden in Navas de San Juan in de provincie Jaén (Andalucía). De tekst ervan luidt:

Lees meer »

De mijlpalen van het Wateringse veld (151-250)

Ook in het verleden werd een wegdek bij gelegenheid worden vernieuwd. Hierdoor gebeurde het dat mijlpalen van verschillende keizers op dezelfde plaats naast elkander stonden. De mijlpalen die werden gevonden in het Wateringse veld bij Den Haag, zijn daarvan een uitstekend voorbeeld. Zij zijn van vier verschillende keizers afkomstig en beslaan een periode van bijna honderd jaar. De eerste mijlpaal is gewijd aan Antoninus Pius en kan in 151 worden gedateerd. De tweede is gewijd aan Caracalla (212/213) , de derde aan Gordianus II (242/244) De laatste mijlpaal is gewijd aan keizer Decius en dateert uit 250. De Romeinse weg moet belangrijk zijn geweest, zo belangrijk dat de stedelijke overheid van het Municipium Aelium Cananefatium (Voorburg) bijzondere inspanningen leverde om deze in goede staat te houden.

Lees meer »

Stempels op palen

De betrokkenheid van het leger bij de aanleg van wegen blijkt uit het archeologisch onderzoek in Weerdkampen bij Valkenburg in de gemeente Katwijk (Zuid-Holland) waar een segment van circa 125 meter van de limes-weg werd terug gevonden. Deze was afgezet met verticale eikenhouten palen die diep in de aarde waren geslagen om de weg niet te laten verzakken. Zij vormden een dijk waarop de weg zelf, gedekt met grind, lag. Sommige palen waren liefst manshoog. Op twee van de palen ontdekten de archeologen een ingeslagen stempel met de afkorting COH II CR, voor COHors II C(ivium) R(omanorum), te vertalen als ‘het tweede cohort van Romeinse burgers’. Het gaat hier om de eenheid van het Romeinse leger van ongeveer vijfhonderd man, die verantwoordelijk was voor de aanleg van de weg. Wat precies hun rol was bij de aanleg is niet helemaal duidelijk. Op grond van de stempels waren zij in ieder geval de leveranciers van het hout. Het is duidelijk dat de Romeinse weg als een militair bouwproject op een systematische wijze werd aangelegd.

Lees meer »

De mijlpaal van Desvres (202/204)

In de kelders van het grafelijke kasteel van Boulogne-sur-Mer staat een mijlpaal van keizer Septimius Severus en zijn twee zonen Caracalla en Geta die werd gevonden in Desvres (Pas-de-Calais). De mijlpaal stond naast de weg van de havenstad naar Thérouanne, de antiek stad Tarvenna, Romeinse colonia en hoofdstad van de Morini. Vandaar kon men via Arras en Cambrai doorreizen naar Bavay. De mijlpaal werd in 2004 tijdens een archeologische campagne gevonden langs het 50 kilometer lange traject tussen Boulogne en Thérouanne. Hij dateert van 202/204 n. Chr. 

Lees meer »

Het itinerarium van Tongeren (ca. 200)

De zogenaamde mijlpaal van Tongeren verdient bijzondere aandacht [1]  Deze achthoekige zuil van zwarte kalksteen werd in 1817 tijdens wegenwerken bij de Sint-Truiderpoort in het centrum van de huidige stad ontdekt. In zekere zin illustreert hij het belang van deze stad als wegenknooppunt. Zijn ontdekking in een voormalige civitatis-hoofdstad is in die context geen verrassing. Het itinerarium is sterk fragmentarisch. Van het oorspronkelijk octogonaal prisma in zwarte steen bleven slechts drie zijden gedeeltelijk bewaard. De tekst is dus niet compleet. Onder meer het tekstgedeelte met de vermelding van de keizer ontbreekt volledig.

Lees meer »

De miliaria van Eygelshoven (306-312)

De mijlpalen van Eygelshoven langs de weg Tongeren-Keulen stammen beide uit de tijd van keizer Constantijn de Grote (306-312). Zij waren ingemetseld in de fundamenten van de zuidmuur van de lokale kerk en werden tijdens de restauratie van 1939 verwijderd . De teksten waren identiek, maar bleven erg fragmentarisch bewaard. Dankzij de onderlinge confrontatie konden zij hersteld worden. De ontbrekende tekst staat telkens tussen de rechte haakjes. De tekst van de beide mijlpalen luiden:

Lees meer »